Mozaiki w Pafos - historie ukryte w Domu Dionizosa
Jeżeli wybieracie się na Cypr, szanse są, że wylądujecie w Pafos. Jednym z najciekawszych zabytków, jakie możecie tam zobaczyć, jest położony w parku archeologicznym i słynący ze świetnie zachowanych starożytnych mozaik Dom Dionizosa. Moim zdaniem poznanie historii przedstawionych na mozaikach zupełnie zmienia odbiór tego miejsca, więc zanim dotrzecie do Pafos, spróbuję przybliżyć wam te najciekawsze.
Narcyz - mit o młodzieńcu zakochanym w swoim odbiciu
Pierwsza mozaika, na którą natkniemy się już przy samym wejściu, przedstawia zapatrzonego w taflę wody Narcyza. Według mitologii Narcyz był niezwykle urodziwym młodzieńcem, toteż zakochała się w nim nimfa Echo. Niestety Narcyz nie odwzajemnił miłości, a Echo znosiła to bardzo ciężko. Przestała jeść, przestała pić, aż w końcu rozpłynęła się w powietrzu. Podobno to dlatego czasem można w lesie usłyszeć echo, ale nikt go nigdy nie widział. Winą za tragiczny los Echo został obciążony oczywiście nieczuły na jej względy Narcyz. Nemezis, bogini zemsty, zawiodła polującego młodzieńca nad źródło, a gdy tylko ten przejrzał się w tafli wody, od razu się w sobie zakochał. Był sobą tak zauroczony, że nie był w stanie odejść od tafli wody ani nawet napić się ze źródła, by nie zmącić swojego odbicia. W końcu jego ciało przemieniło się w kwiat przeglądający się wiosną i latem w zwierciadle wody, a więdnący jesienią – narcyz. Od jego imienia powstało również określenie „narcyzm” oznaczające samouwielbienie.
Scylla - potwór morski, który kiedyś był piękną dziewczyną
Po lewej stronie od mozaiki przedstawiającej Narcyza znajdziemy wyjątkową, najstarszą w willi mozaikę przedstawiającą mitycznego potwora morskiego – Scyllę. Większość mozaik odkrytych w domu Dionizosa powstała w okresie panowania rzymskiego na Cyprze (II i III wieku n.e.), ale ta pochodzi z willi, która znajdowała się w tym miejscu jeszcze za czasów hellenistycznych (III w. p.n.e.). Już na pierwszy rzut oka widać różnicę – jest mozaiką czarno-białą, podczas gdy reszta podłóg była zdobiona mozaikami kolorowymi.
Według mitologii Scylla niegdyś była piękną dziewczyną, w której zakochał się urodziwy Glaukos (rybak, który dzięki skosztowaniu pewnej trawy stał się bożkiem morskim). Scylla konsekwentnie odrzucała jego zaloty, w związku z czym Glaukos poprosił o pomoc w uwiedzeniu jej czarodziejkę Kirke. Niestety los chciał, że Kirke sama zakochała się w Glaukosie i zapłonęła zazdrością. Kirke przygotowała więc specjalną miksturę, którą następnie wlała do źródła, w którym zwykła się kąpać Scylla. Gdy tylko dziewczyna weszła do wody, sześć dzikich psów wyrosło z jej pachwin. Z powodu swej brzydoty rzuciła się do morza i została potworem morskim zjadającym cokolwiek znalazło się w jej zasięgu.
Orszak Dionizosa z bożkiem Panem
Przejdźmy teraz do największej sali w domu Dionizosa. Willa nosi imię greckiego boga winobrania i dobrej zabawy nie dlatego, że Dionizos w niej mieszkał, ale dlatego, że właśnie w tym największym pomieszczeniu znajduje się mozaika przedstawiająca jego orszak. Wejdźcie na mostek, a z waszej lewej strony będziecie mieć doskonały widok na to dzieło.
Przedstawiona na mozaice scena pokazuje triumfalny powrót Dionizosa z wyprawy wojennej do Indii. Centralnie, siedząc na dwukołowym rydwanie, znajduje się Dionizos w koronie z liści bluszczu. Widzimy też bożka Pana. Pan miał tułów i twarz mężczyzny, ale był cały owłosiony, o kozich nogach, ogonie, brodzie i rogach. Przypisywano mu dużą aktywność seksualną, a obiektami jego zalotów były zarówno nimfy, jak i młodzi chłopcy oraz zwierzęta. Być może dlatego bożek swoim krzykiem wywoływał wśród ludzi i zwierząt nagły popłoch, lęk i przerażenie – teraz nazywane strachem panicznym, właśnie od jego imienia.
Pyramos i Thisbe - starożytni Romeo i Julia
Po prawej stronie powinniście teraz widzieć mozaikę składającą się z czterech paneli. Pierwszy panel od lewej (no waszej prawej, bo widzicie go teraz do góry nogami) przedstawia mitologiczną historię miłosną, której bardziej nowoczesną wersję doskonale znamy z pewnego dzieła Szekspira.
Pyramos i Thisbe to dwoje kochanków pochodzących ze zwaśnionych rodów. Umawiają się na schadzkę w lesie i na miejsce jako pierwsza dociera Thisbe, ale zamiast Pyramosa na miejscu spotkania widzi lwa z zakrwawioną paszczą, więc ucieka, gubiąc w popłochu swój welon.Kiedy na miejsce spotkania dociera jej kochanek Pyramos, jego oczom ukazuje się lew z zakrwawioną paszczą i welonem Thisbe. Nie myśląc zbyt długo, przekonany, że jego ukochana została zjedzona przez lwa, popełnia samobójstwo, rzucając się na miecz. Kiedy Thisbe powraca na miejsce spotkania i widzi przebite mieczem ciało kochanka, również popełnia samobójstwo.
Ikarios - pierwsza tragedia po wypiciu wina
Drugi panel przedstawia historię pierwszego upojenia winem, które skończyło się tragedią. W centralnym miejscu mozaiki znajduje się Ikarios. Był to mężczyzna, który niegdyś ugościł w swoim domu boga Dionizosa (nie wiedząc, że był to bóg). W zamian za okazaną serdeczność Dionizos nauczył go produkować wino. Zafascynowany niezwykłym działaniem wina Ikarios postanowił poczęstować nim przypadkowych pasterzy. Niestety nie mieli oni pojęcia o tym, czym jest i jak działa wino, więc nieco przesadzili z jego spożyciem i nie czuli się po nim najlepiej. Kiedy zaczęli się słaniać na nogach i bredzić, byli przekonani, że Ikarios ich otruł, więc zabili Ikariosa.
Posejdon i Amymone - o kobiecie mającej 49 sióstr i 50 kuzynów
Na kolejnym panelu został przedstawiony bóg morza Posejdon oraz jedna z jego kochanek – Amymone. Amymone pochodziła z bardzo licznej rodziny. Jej ojciec miał 50 córek, a jego brat bliźniak miał 50 synów i wszystkich chciał wyswatać z kuzynkami. Na szczęście ojciec Amymone miał w głowie trochę więcej oleju niż jego brat i zdecydowanie nie chciał wydawać córek za ich kuzynów, toteż zabrał je i uciekł. Rodzina znalazła schronienie w regionie, który miał poważne tarapaty – Posejdon sprowadził na niego suszę. Wszystkie 50 sióstr ruszyło na poszukiwanie wody. Amymone zapuściła się głęboko w las, mając nadzieję na znalezienie źródła, ale zamiast tego natknęła się na satyra, który oczarowany jej wyglądem próbował ją zgwałcić. Wówczas wrzaski Amymone przyciągnęły uwagę Posejdona, który zatrzymał dziewczynę dla siebie. Na szczęście przynajmniej pokazał jej położenie źródeł wody, dzięki czemu region został uratowany. Zastanawiacie się, co tam u kuzynów? Amymone ostatecznie poślubiła swojego kuzyna, ale była jedyną siostrą, która to zrobiła. Pozostałe 49 sióstr zabiło swoich 49 mężów w noc poślubną – to już inna historia.
Apollo i Dafna - dziewczyna zamieniona w drzewo laurowe
Ostatni panel tej mozaiki przedstawia historię najpiękniejszego z greckich bogów – boga muzyki, poezji, sztuki, a do tego wielkiego wojownika o wątpliwym poczuciu humoru. Podobno Apollo kpił sobie z Kupidyna za jego posługiwanie się łukiem i strzałami do wzbudzania w ludziach uczuć. Obrażony Kupidyn przygotował więc dwie strzały: jedną złotą i jedną ołowianą. Złotą strzałę wymierzył w boga Apollina, wzbudzając w nim namiętną miłość do nimfy rzecznej Dafne, a ołowianą strzałę wymierzył w Dafnę, wzbudzając w niej nienawiść do boga. Zakochany bóg nieustannie uganiał się za nimfą, a ta nie wiedziała już zupełnie, jak się go pozbyć, więc zwróciła się z prośbą o pomoc do swojego ojca. Ojciec znalazł rozwiązanie: zamienił Dafnę w drzewo laurowe. Apollo nawet wtedy się nie poddał. Przysiągł jej wieczną cześć i do tej pory często jest przedstawiany z wieńcem laurowym na głowie. Podobno użył też swojej mocy wiecznej młodości i nieśmiertelności, by uczynić Dafne wiecznie zieloną, więc liście drzewa laurowego nie gniją.
Fedra i Hipolit - tragiczna historia zakochanej macochy
Kolejną mozaiką, która rozpościera się przed nami, jest dzieło przedstawiające nieszczęśliwą miłość Fedry do jej pasierba Hipolita. Mozaika przedstawia Hipolita po lewej stronie w towarzystwie psa w scenie polowania. Na mozaice widzimy Hipolita czytającego list (wyznanie miłosne od macochy) i wyglądającego na zawstydzonego. Fedra ukazana jest po prawej stronie, siedząc na tronie i z niepokojem oczekując reakcji młodzieńca. Płonąca pochodnia, którą Kupidyn kieruje w jej stronę, świadczy o jej namiętności (spójrzcie tylko na zuchwały uśmiech Kupidyna, który rozpalił jej serce!). Niestety mamy tu do czynienia z kolejną tragiczną historią, gdyż zaloty Fedry nie zostały odwzajemnione, a ta z zemsty postanowiła powiedzieć swemu mężowi Tezeuszowi (ojcu Hipolita), że młodzieniec próbował ją uwieść. Rozgniewany Tezeusz wykorzystał jedno z trzech życzeń danych mu przez Posejdona, by przekląć Hipolita. Zesłany przez władcę mórz potwór spłoszył konie rydwanu Hipolita, a ten spadł pod kopyta rumaków i stratowany zginął. Co z Fedrą? Popełniła samobójstwo.
Ganimedes - najpiękniejszy śmiertelnik porwany na Olimp
W rogu budynku, za mozaikami geometrycznymi, została przedstawiona kolejna ciekawa historia – porwanie Ganimedesa. Ganimedes, królewicz trojański, podobno był najpiękniejszym śmiertelnikiem, toteż bóg Zeus, przemieniony w orła, porwał go z góry Ida, obdarzył wieczną młodością i nieśmiertelnością oraz dał mu fuchę podczaszego na Olimpie. Oznacza to, że jego oficjalnym zajęciem miało być noszenie bogom ambrozji i nektaru, ale nieoficjalnie krążą plotki, że był kochankiem Zeusa. W niektórych utworach literackich, takich jak „Eneida”, Hera, żona Zeusa, uważa Ganimedesa za rywala w walce o względy męża. Mówi się także, że Zeus umieścił później Ganimedesa na niebie jako konstelację Wodnika – nosiciela wody.
Polowanie - osiołek bez głowy, tygrys i muflon
Kierując się do wyjścia, warto zatrzymać się jeszcze na moment przy atrium i zerknąć na otaczające je mozaiki przedstawiające sceny polowań. Oprócz myśliwych zostało tam przedstawionych również sporo zwierząt. Uwagę może zwrócić osiołek z odciętą głową, który ledwo słania się na nogach, ale ostatkiem sił wciąż idzie – nie poddaje się aż do ostatniego tchu. Przed nim, z jego głową, kroczy lampart. Przedstawiono również tygrysa, który nigdy nie żył na Cyprze w środowisku naturalnym, więc prawdopodobnie inspiracja została zaczerpnięta z książek i dalekich podróży. Typowo cypryjskim zwierzęciem przedstawionym na tej mozaice jest z kolei muflon cypryjski – dzika owca, których niestety nie zostało już zbyt wiele (około 3 tysiące), dlatego jest to gatunek chroniony. Większość z tych, które się zachowały, żyje w górach Troodos.
Ukryty skarb
Przy samym wyjściu znajduje się bardzo niepozorna mozaika. Nie mam dla was żadnej historii związanej z tym geometrycznym wzorem, ale z ciekawostek – został tam odkryty najprawdziwszy skarb: ukryty w amforze depozyt 2484 srebrnych ptolemejskich monet, pochodzących z późnego okresu hellenistycznego. I tym skarbem zakończymy zwiedzanie domu Dionizosa. Jeśli macie ochotę na więcej, cały park archeologiczny został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO i jest w nim sporo innych mozaik, których historię wciąż możecie zgłębić!
Nie wiecie, co jeszcze można robić na Cyprze? Spędziłam tam 5 miesięcy jako pilot wycieczek i chętnie podpowiem, w jakie miejsca warto się wybrać i jak poruszać się po wyspie – podczas konsultacji podróżniczych. Wiecie już wszystko i wystarczy spakować się do drogi? Zajrzyjcie do mojego przewodnika o tym, jak spakować się kompaktowo i tak, by niczego nie zapomnieć.
Do następnego!
Co wspólnego mają Cutty Sark i brytyjska herbata? Skąd wzięła się nazwa „tea”, dlaczego herbata była kiedyś tak droga i dlaczego wybuchła o nią wojna? Poznaj te ciekawostki jeśli wybierasz się do londyńskiego Greenwich!
Mozaiki w Pafos. Dom Dionizosa w Pafos słynie z niezwykłych starożytnych mozaik. Poznajcie historie Narcyza, Scylli, Apollina i Dafne oraz innych mitów przedstawionych na mozaikach podłogowych tej rzymskiej willi w Pafos.
Madame Tussauds w Londynie to najsłynniejsze muzeum figur woskowych na świecie. Poznajcie historię Marie Tussaud oraz przeczytajcie, jak powstają figury woskowe gwiazd.
London Dungeon to nietypowy dom strachów, w którym poznacie mroczną historię Londynu – od spisku prochowego i polowań na czarownice po dżumę, Kubę Rozpruwacza i Demonicznego Golibrodę. Zajrzyjcie na mojego bloga, by poznać te historie przed rozpoczęciem zwiedzania!
Istambuł kulinarnie, czyli wpis o tym, że będąc w Turcji, nie tylko kebaba trzeba koniecznie spróbować. Przeczytaj o najlepszych specjałach tureckiej kuchni i dowiedz się, gdzie w Istambule smakują najlepiej!
Free Walking Tour Istambuł z mapą i zadaniami do wykonania na trasie! Sprawdź gdzie wybrać się na spacer, aby nie przegapić najważniejszych atrakcji w mieście!